TẠI SAO MÀU ĐỎ VÀ MÀU VÀNG LẠI LÀ MÀU CHỦ ĐẠO CỦA KIẾN TRÚC CUNG ĐÌNH?

Trong quá trình xây dựng Tử Cấm Thành, từ bố cục, hình dáng, màu sắc… đều được nghiên cứu rất kỹ lưỡng. Mỗi một chi tiết đều ẩn chứa lý niệm truyền thống của Trung Hoa, ví như lý niệm về Hoàng quyền, lý niệm âm dương ngũ hành, v.v.. Màu sắc của Tử Cấm Thành cũng không ngoại lệ.

Tử Cấm Thành rộng lớn như vậy nhưng chỉ chủ yếu sử dụng hai màu vàng và đỏ, so với các cung điện nguy nga khác thì có phần đơn giản hơn.

Trong văn hóa truyền thống Trung Hoa, màu đỏ tượng trưng cho sự vui mừng, còn có ngụ ý chỉ sự trang nghiêm, hạnh phúc và cát tường. Theo tư liệu lịch sử ghi chép lại, từ sau triều đại nhà Chu, vào đời Hán, các cung điện bắt đầu sử dụng màu đỏ một cách phổ biến. Cho nên Tử cấm thành noi theo quy chế cung điện của các đời trước, tường vách đều dùng màu đỏ. Trừ Hoàng cung ra, chỉ có phủ thân vương và những đàn miếu quan trọng mới được phép dùng màu đỏ.

 Tường ở Tử Cấm Thành

Việc Tử Cấm Thành sử dụng màu vàng cũng liên quan đến khởi nguồn của nền văn minh Trung Hoa. Lưu vực sông Hoàng Hà là vùng cao nguyên hoàng thổ mênh mông bát ngát với màu vàng đặc trưng. Màu vàng này ăn sâu vào nền văn minh của con cháu Viêm Hoàng. Tới thời Hán, Hán Vũ Đế Lưu Triệt xác lập màu vàng là màu của Hoàng tộc, nó cũng tượng trưng cho Hoàng quyền. Các triều đại sau này cũng không thay đổi, đều lấy màu vàng làm màu tôn quý.

3. Ảnh hưởng của thuyết Âm Dương – Ngũ hành đến màu sắc cung điện

Bên cạnh yếu tố lịch sử và văn hóa, việc lựa chọn màu sắc trong Tử Cấm Thành còn chịu ảnh hưởng sâu sắc từ học thuyết Ngũ hành.

Trong học thuyết ngũ hành, màu vàng đại biểu cho phương vị trung ương, trung ương thuộc thổ, thổ có sắc vàng, gốc của vạn vật, cho nên xưa nay màu vàng được giới thống trị xem là màu tôn quý nhất, đa số mái của các cung điện đều lợp ngói hoàng lưu ly.

Căn cứ lý luận tương sinh tương khắc trong Ngũ hành, hỏa sinh thổ, hỏa nhiều thì thổ tiêu rụi, còn thổ nhiều thì hỏa tối. Mà hỏa là màu đỏ, cho nên trong cung điện, cửa, song, tường chủ yếu dùng màu đỏ để cân đối với màu vàng của mái ngói. Điều này để ngụ ý rằng có sinh sôi, có lớn mạnh. Đây cũng là thể hiện ý nguyện triều đình được hưng vượng, phát đạt lâu dài.

4. Ngói lưu ly vàng – Biểu tượng dành riêng cho Hoàng đế

Mái ngói lưu ly màu vàng xuất hiện từ khá sớm trong lịch sử kiến trúc Trung Hoa, bắt đầu phổ biến từ thời nhà Tống. Đến các triều đại Minh và Thanh, việc sử dụng loại ngói này được quy định rất nghiêm ngặt. Chỉ những công trình có ý nghĩa tối cao như hoàng cung, lăng tẩm và các đàn tế, miếu thờ do Hoàng đế cho xây dựng mới được phép lợp ngói vàng, trong khi các công trình khác đều không được sử dụng màu sắc này.

Trong xã hội phong kiến, màu sắc không chỉ mang giá trị thẩm mỹ mà còn phản ánh địa vị và quyền lực. Theo quan niệm truyền thống, màu vàng đứng đầu hệ thống màu sắc, tiếp theo là đỏ, xanh lục, xanh lam, lam đậm, đen và xám. Vì vậy, vàng và đỏ trở thành hai màu tượng trưng cho sự tôn quý. Phần lớn cung điện trong Tử Cấm Thành đều có tường sơn đỏ kết hợp với mái ngói vàng, tạo nên vẻ đẹp uy nghi, tráng lệ và thống nhất. Sự phối hợp này vừa thể hiện sự giàu sang của hoàng gia, vừa khẳng định quyền lực tối thượng của Hoàng đế – người được xem là “Thiên tử”, đại diện cho thiên mệnh.

5. Những công trình không sử dụng mái ngói vàng

Tuy nhiên, không phải toàn bộ công trình trong Tử Cấm Thành đều sử dụng hai gam màu đỏ và vàng. Một số khu vực có mái ngói màu xanh hoặc màu đen, bởi đây không phải là nơi Hoàng đế sinh sống hay xử lý chính sự nên cấp bậc kiến trúc thấp hơn.

6. Đông Cung – Mái ngói xanh dành cho Thái tử

Chẳng hạn, nơi ở và học tập của các Hoàng tử trước đây được lợp ngói lưu ly màu xanh. Theo thuyết Ngũ hành, màu xanh tượng trưng cho hành Mộc và mùa xuân, biểu trưng cho sự sinh trưởng, phát triển và sức sống của tuổi trẻ. Vì thế, cung điện của Thái tử còn được gọi là Đông Cung và từng sử dụng mái ngói màu xanh. Đến thời Gia Tĩnh của triều Minh, công trình này được thay bằng ngói vàng khi chuyển thành nơi Hoàng đế tiếp kiến các học giả Hàn lâm.

7.Văn Uyên Các – Mái ngói đen bảo vệ kho tàng tri thức

Văn Uyên Các – nơi lưu giữ sách quý và tài liệu quan trọng của triều đình. Công trình này được lợp ngói màu đen, kết hợp với tường màu xanh lục thay vì màu đỏ như các cung điện khác. Theo quan niệm Ngũ hành, màu đen thuộc hành Thủy, tượng trưng cho sự gìn giữ, tích trữ và bảo tồn. Đồng thời, vì Thủy có khả năng khắc Hỏa nên màu đen còn mang ý nghĩa cầu mong hạn chế nguy cơ hỏa hoạn, góp phần bảo vệ kho sách và tư liệu quý của triều đình.

Văn Uyên Các