Hoàng Đế Gia Khánh – Vị vua trị vì thời đại hoàng kim cuối cùng

Nếu nhắc đến triều đại nhà Thanh, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến Khang Hy, Ung Chính hay Càn Long. Thế nhưng, Hoàng đế Gia Khánh (1760–1820) lại là nhân vật đánh dấu bước chuyển mình quan trọng của đế quốc Thanh. Ông được xem là vị hoàng đế mở đầu giai đoạn suy thoái, nhưng đồng thời cũng là vị vua trị vì trong những năm cuối cùng của thời kỳ hoàng kim nhà Thanh, khi đất nước vẫn giữ được sự hùng mạnh về lãnh thổ, văn hóa và kiến trúc.

Ngày nay, hành trình khám phá những di tích gắn liền với Hoàng đế Gia Khánh sẽ đưa du khách ngược dòng lịch sử, chiêm ngưỡng vẻ đẹp của các cung điện, lăng tẩm và công trình hoàng gia còn được bảo tồn gần như nguyên vẹn.

1.Thân thế và xuất thân

Hoàng đế Gia Khánh tên thật là Ái Tân Giác La Vĩnh Diễm (愛新覺羅·永琰), sinh ngày 13 tháng 11 năm 1760 tại Tử Cấm Thành (Bắc Kinh). Ông là con trai thứ mười lăm của Hoàng đế Càn Long và Hiếu Nghi Thuần Hoàng hậu Ngụy Giai thị.

Ngay từ nhỏ, Vĩnh Diễm đã được đánh giá là người thông minh, điềm tĩnh và có tính cách khiêm nhường. Ông được giáo dục theo tiêu chuẩn nghiêm ngặt dành cho hoàng tử nhà Thanh, học kinh điển Nho giáo, lịch sử, thư pháp, cưỡi ngựa, bắn cung và các kỹ năng quân sự. So với nhiều anh em khác, Vĩnh Diễm không quá nổi bật về tài năng quân sự hay văn chương, nhưng lại được đánh giá cao bởi sự cẩn trọng, tiết kiệm và tinh thần trách nhiệm.

Ban đầu, Vĩnh Diễm không phải là người được mặc định sẽ kế vị ngai vàng. Tuy nhiên, sau khi nhiều hoàng tử qua đời hoặc không còn phù hợp, Càn Long quyết định chọn ông làm người kế vị. Theo truyền thống của triều Thanh, việc lựa chọn thái tử được giữ bí mật để tránh tranh giành quyền lực. Tên người kế vị được viết trong chiếu thư và cất sau tấm biển “Quang Minh Chính Đại” trong Điện Càn Thanh của Tử Cấm Thành.

2. Lên ngôi dưới cái bóng của Càn Long

Ngày 9 tháng 2 năm 1796, Vĩnh Diễm chính thức lên ngôi, lấy niên hiệu là Gia Khánh. Tuy nhiên, việc lên ngôi của ông mang tính biểu tượng nhiều hơn là thực quyền.

Trước đó, Hoàng đế Càn Long từng hứa sẽ không trị vì lâu hơn ông nội mình là Khang Hy (61 năm). Vì muốn giữ lời hứa, Càn Long nhường ngôi khi đã trị vì đủ 60 năm, nhưng vẫn giữ tước hiệu Thái thượng hoàng và tiếp tục điều hành mọi công việc quan trọng của đất nước.

Trong suốt ba năm đầu tiên của triều Gia Khánh (1796–1799), mọi quyết sách lớn nhỏ đều phải thông qua Càn Long. Gia Khánh dù mang danh nghĩa hoàng đế nhưng gần như không có quyền quyết định đối với các vấn đề quốc gia.

Chỉ sau khi Càn Long qua đời vào tháng 2 năm 1799, Gia Khánh mới thực sự trở thành người nắm giữ quyền lực tối cao của triều Thanh.

3. Vụ án Hòa Thân – Cuộc thanh trừng lớn nhất đầu triều Gia Khánh

Ngay sau khi chính thức nắm quyền, Gia Khánh thực hiện hành động được xem là nổi tiếng nhất trong toàn bộ thời gian trị vì của mình: bắt giữ và xử lý đại thần Hòa Thân.

Hòa Thân là cận thần được Càn Long vô cùng sủng ái. Nhờ sự tin tưởng tuyệt đối của Càn Long, ông ta nắm giữ hàng loạt chức vụ quan trọng trong triều đình và thao túng nhiều lĩnh vực của bộ máy nhà nước.

Trong nhiều năm, Hòa Thân bị cáo buộc tham ô, nhận hối lộ, bán quan chức và tích lũy khối tài sản khổng lồ. Theo các ghi chép lịch sử, khối tài sản bị tịch thu sau khi ông bị xử lý có giá trị tương đương nhiều năm ngân khố quốc gia của nhà Thanh. Dân gian Trung Quốc còn lưu truyền câu nói:

Hòa Thân ngã, Gia Khánh no

Điều này ngụ ý rằng chỉ riêng tài sản của Hòa Thân cũng đủ để giải quyết phần lớn khó khăn tài chính của triều đình.

Gia Khánh buộc Hòa Thân phải tự vẫn, đồng thời tịch thu toàn bộ tài sản và xử lý nhiều phe cánh liên quan. Đây được xem là chiến dịch chống tham nhũng lớn nhất trong giai đoạn đầu triều Gia Khánh và góp phần củng cố quyền lực của vị hoàng đế trẻ.

4. Những thách thức trong thời kỳ trị vì

Mặc dù loại bỏ được Hòa Thân, Gia Khánh vẫn phải đối mặt với rất nhiều khó khăn mà cha ông để lại.

Nạn tham nhũng kéo dài

Sau hơn 60 năm trị vì của Càn Long, bộ máy quan lại nhà Thanh đã trở nên cồng kềnh và tồn tại nhiều hiện tượng tham ô. Không ít quan chức địa phương lợi dụng chức quyền để bóc lột dân chúng, khiến khoảng cách giàu nghèo ngày càng lớn.

Gia Khánh nhiều lần ban hành các chỉ dụ nhằm siết chặt kỷ luật, xử lý quan tham và cải tổ bộ máy hành chính. Tuy nhiên, do tình trạng tham nhũng đã ăn sâu trong hệ thống, những cải cách của ông chỉ đạt được hiệu quả nhất định.

Khởi nghĩa Bạch Liên giáo

Một trong những biến cố lớn nhất dưới thời Gia Khánh là cuộc khởi nghĩa Bạch Liên giáo (1796–1804).

Nguyên nhân của cuộc nổi dậy xuất phát từ đời sống khó khăn của người dân, thuế khóa nặng nề và sự yếu kém của chính quyền địa phương. Nghĩa quân hoạt động trên phạm vi rộng thuộc các tỉnh Hồ Bắc, Tứ Xuyên, Thiểm Tây và Hà Nam.

Triều đình phải huy động hàng trăm nghìn quân để đàn áp. Cuộc chiến kéo dài gần tám năm, tiêu tốn lượng lớn ngân sách và làm suy giảm đáng kể sức mạnh quân sự của nhà Thanh.

5. Đánh giá của lịch sử

So với các vị hoàng đế nổi tiếng như Khang Hy, Ung Chính và Càn Long, Gia Khánh thường bị đánh giá là ít thành tựu hơn. Tuy nhiên, nhiều nhà sử học hiện đại cho rằng việc đánh giá ông cần đặt trong bối cảnh lịch sử.

Gia Khánh tiếp nhận một đế quốc rộng lớn nhưng đang tồn tại nhiều vấn đề nội tại: tham nhũng kéo dài, dân số tăng nhanh, tài chính suy giảm và các cuộc nổi dậy liên tiếp. Ông đã nỗ lực khôi phục kỷ cương triều đình, xử lý Hòa Thân, chống tham nhũng và duy trì sự ổn định của đất nước trong hơn hai thập kỷ.

Mặc dù không thể đảo ngược xu hướng suy yếu của nhà Thanh, Gia Khánh vẫn được xem là một vị hoàng đế tận tụy, có trách nhiệm và luôn cố gắng bảo vệ nền tảng của đế quốc.